Bron: Tijdschrift 't Inschrien (2008, nr 4) van de Vereniging Oudheidkamer Twente, door Rob Marsch en Hilda Ferwerda

De laatste tijd is de Canon van Nederland regelmatig in het nieuws. Nu men recentelijk ook een Canon voor Twente heeft opgesteld, is het interssant te melden dat Enschede eigenlijk al 75 jaar over een eigen Canon beschikt, namelijk in het hekwerk van het stadhuis van Enschede.

Bij de opening van het stadhuis in 1933 werd ook de eigen geschiedenis onthuld. In de vorm van een bronzen hekwerk valt voor iedere passant er de hoogte- en dieptepunten van de geschiedenis van Enschede te ontdekken in een monumentaal beeldverhaal.

Het stadhuis van Enschede is een markant gebouw op een bijzondere plek. Het staat immers op een plaats waar al eeuwenlang het gemeentebestuur zetelt. In de jaren ´20 van de vorige eeuw werden er plannen gemaakt voor de bouw van een nieuw stadhuis. Het oude stadhuis, dat na de grote brand in 1862 was gebouwd, was te klein geworden. Onder leiding van Burgemeester Edo Bergsma kregen de plannen vaste vorm. Op 2 augustus 1927 richtten Burgemeester en Wethouders zich in 1927 als volgt tot de Raad: "Als algemene richtlijn voor de ontwerpen van een nieuw stadhuis zouden we willen zeggen dat in onze werkstad geen plaats is voor een gebouw dat opvalt door weelde. Wel mag blijk gegeven worden van het welvaren waarin Enschede zich kan verheugen." Aan vijf bouwmeesters werd verzocht een ontwerp voor het nieuwe stadhuis te maken. Uiteindelijk kreeg de heer ir. G. Friedhoff in 1929 de opdracht op basis van het thema `in d´oude stad´.

Bij de bouw van het stadhuis werd ook een voorstel gedaan om de burgerij een object te laten schenken waaruit bleek dat er onder de bevolking een grote draagkracht was voor de nieuwbouw. In overleg met de heer Friedhoff werd bepaald dat dit een monumentaal bronzen hekwerk zou moeten zijn. Het geld werd samengebracht door een comité onder voorzitterschap van de heer H.B. Peteri. Na een oproep aan de bevolking werden ruim 200 mensen bereid gevonden om huis aan huis met intekenlijsten rond te gaan om het benodigde geld op te halen. Het hekwerk kostte 16.000,- gulden. De opdracht werd verleend aan de beeldhouwer de heer F.J. van Hall te Amsterdam. Het hek moest een verbeelding worden van de geschiedenis van Enschede vanaf de oudste bewoners tot de toekomst, zoals die toen werd verwacht. Van Hall deed er drie jaar over om dit handgesmede bronzen kunstwerk te voltooien. In de rede bij de opening van het stadhuis, uitgesproken op 16 mei 1933, besloot burgemeester Rückert als volgt:" ...Dit hek moet een symbool van saamhorigheid en gemeenschapszin zijn. Het moet u zeggen dat door samenwerking van rijk en arm, hoog en laag, iets tot stand gebracht kan worden".

De geschiedenis van Enschede (e.o.) begint vanaf de straat links gezien en loopt als een tijdbalk verder in de tijd naar rechts. Met de Tubanten (ook wel Tuihanti genoemd) op jacht en in hun strijd met de Romeinen. Het Christendom doet zijn intrede; het eerste kerkje; de priester en zijn gelovigen. Het volk bewerkt de grond; de adelijke vrouw gaat te paard naar de valkenjacht bij de burcht. Een belangrijk moment is als de Bisschop van Utrecht het marktrecht aan de stad Enschede verleent. Daarna kunnen muren en torens worden gebouwd. Maar ook woelige rijden breken aan. De hertog van Gelre , (Hertog Karel van Gelre) betwist de rechten van het Bisdom Utrecht en verwoest het land door strijd en brand. De hervorming breek aan, met als symbool een hagepreek. Prins Maurits eist de stad op en toont zijn sterkte aan twee Spaanse officieren, waarna de Spaanse bezetter verdwijnt. Ook de economische ontwikkeling van de stad wordt getoond met een landelijk tafereel met maaiers en een vrouw aan het spinnewiel. Het volk ontvangt van de kooplieden de garens en weeft lakens als huisnijverheid. Daarna volgt de Napoleontische tijd. Deze eindigt met de komst van de Kozakken die de nacht in feestvreugde met het volk doorbrengen. Koning Willem III brengt een bezoek aan de versierde stad op 1 mei 1862. Enkele dagen later breekt er een grote brand uit. Deze gebeurtenis is gebruikt als motief voor de hoek van het hekwerk gebruikt (zie foto 1). Hierna wordt de wederopbouw van Enschede tot een bloeiende textielstad uitgebeeld (zie foto 2).

Dreigende wolken en bliksem geven de wereldoorlog van 1914 –1918 aan en de economische gevolgen, waaronder werkloosheid. Geheel rechts wordt de hoop op een betere toekomst verbeeld. De hoop wordt geuit dat Enschede zal herleven en veel arbeid zal hebben. Deze toekomstige welvaart werd in 1933 verbeeld door het roken van ontelbare fabrieksschoorstenen.

Deze Canon stopt in 1933. Toch is het wellicht een eerste aanzet tot een nieuwe Canon voor Enschede. Aan u de uitdaging er verder uw gedachten over te laten gaan. Meer foto´s van het hekwerk zijn te vinden op de site www.24-uursmuseum.nl. Deze site geeft een overzicht van kunstwerken openbare ruimtes in Enschede.